تحولات ناظر بر دادرسی عادلانه در پرتو قانون آئین دادرسی کیفری مصوب 1392 با نگاهی به اسناد بین‌المللی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه آزاد اسلامی، واحد قزوین، قزوین، ایران.

چکیده

دادرسی عادلانه عبارت است از حل‌وفصل اختلاف‌ها در یک مرجع قانونی، بی‏طرف، مستقل و با رعایت کلیة حقوق طرفین. به‌عبارت دیگر اصول و قواعد دادرسی عادلانه را باید در قوانین داخلی و اسناد بین‌المللی ازجمله منشور حقوق بشر، میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و دیگر اسناد بین‌المللی جستجو کرد. اصل برائت به‌عنوان بنیادی‏ترین اصل، اصل قانونی‌بودن جرائم و مجازات‌ها، اصل تساوی اشخاص در برابر قانون و اصل تساوی‌ سلاح‏ها از مهم‌ترین اصول دادرسی عادلانه می‏باشد. همچنین برای مرحلة بازداشت موقت، حق داشتن مترجم، حق آگاهی از علل دستگیری، حق اعتراض به بازداشت، درخواست جبران خسارت ناشی از بازداشت درصورت عدم استحقاق و دیگر حقوق از الزام‌های رسیدگی در این مرحله می‏باشد و مهم‌ترین شروط دادرسی عادلانه در مرحلة تحقیق‌های مقدماتی نیز تفهیم اتهام، حق بهره‏مندی از وکیل و حق سکوت می‏باشد. در مرحلة محاکمه ابتدا باید عدم جانبداری و بی‏طرفی، استقلال و عدم وابستگی، مستندبودن احکام، برابری بین اشخاص، ارائه ادله ازسوی طرفین، علنی‌بودن دادرسی، حق داشتن وکیل، حق حضور در دادگاه، حق پرسش از شهود، حق تجدیدنظر و سایر حقوق تضمین شود تا دادرسی عادلانه مطلوب تحقق یابد. قانون آئین دادرسی کیفری مصوب 1392 به‌منظور همسویی و هماهنگی با اسناد بین‌المللی و منطقه‏ای در مقایسه با قانون آئین دادرسی کیفری سابق، پیشرفت‌های زیادی داشته است، هرچند هنوز هم نقص‌ها و خلأ‌هایی در آن دیده می‌شود.

کلیدواژه‌ها